Η Αόρατη Κραυγή του Φροντιστή: Όταν η «Υποχρέωση» Μετατρέπεται σε Ισόβιο Βάρος

Υπάρχει μια αόρατη στρατιά ανθρώπων ανάμεσά μας.

Άνθρωποι που ξυπνούν και κοιμούνται με την ίδια αγωνία. Που ζουν κλεισμένοι μέσα σε τέσσερις τοίχους, βλέποντας τη δική τους ζωή να συρρικνώνεται μέρα με τη μέρα. Τα όνειρά τους αναβάλλονται, οι σχέσεις τους χάνονται, η υγεία τους φθείρεται, γιατί έχουν αφιερωθεί ολοκληρωτικά στη φροντίδα ενός ηλικιωμένου ανθρώπου με άνοια, σοβαρές κινητικές δυσκολίες ή ψυχιατρική νόσο.

Είναι οι οικογενειακοί φροντιστές.

Άνθρωποι που δίνουν καθημερινά μια μάχη χωρίς ωράριο, χωρίς άδεια, χωρίς ξεκούραση και, πολλές φορές, χωρίς καμία ουσιαστική βοήθεια. Συχνά, αντί να εισπράττουν ευγνωμοσύνη ή στήριξη, βρίσκονται αντιμέτωποι με προσβολές, επιθετικότητα, δύσκολες συμπεριφορές και μια εξάντληση που δεν είναι μόνο σωματική αλλά βαθιά ψυχική.

Ο σκοπός της αλληλεγγύης

Για όσους πιστεύουν, ο Θεός δημιούργησε τον άνθρωπο για να ζει μέσα στην αγάπη και την αλληλεγγύη. Να στηρίζει τον συνάνθρωπό του, να μοιράζεται τα βάρη του και να μην αφήνει κανέναν μόνο απέναντι στον πόνο.

Η ανθρώπινη ζωή δεν προορίζεται να είναι ένας μοναχικός αγώνας. Κανένας άνθρωπος δεν πλάστηκε για να σηκώνει μόνος του έναν σταυρό που απαιτεί τη δύναμη πολλών.

Κι όμως, η πραγματικότητα συχνά μοιάζει διαφορετική.

Πολλοί άνθρωποι περιορίζονται στον δικό τους μικρό κόσμο. Ό,τι δεν τους αγγίζει προσωπικά μοιάζει να γίνεται αόρατο. Έτσι, ο φροντιστής μένει μόνος, όχι επειδή δεν υπάρχουν άνθρωποι γύρω του, αλλά επειδή λίγοι αντιλαμβάνονται το βάρος που κουβαλά.

Η αδιαφορία, πολλές φορές, πληγώνει περισσότερο ακόμη και από την ίδια τη δυσκολία.

Ο νόμος της αγάπης και η ανθρώπινη ευθύνη

Η ουσία κάθε πίστης, αλλά και κάθε ανθρώπινης ηθικής, είναι μία: να στεκόμαστε δίπλα σε εκείνον που υποφέρει.

Να γινόμαστε χέρι βοήθειας όταν κάποιος λυγίζει.

Να μοιραζόμαστε τα βάρη αντί να τα παρακολουθούμε από απόσταση.

Κι όμως, συχνά συμβαίνει το αντίθετο. Είναι εύκολο να δεχόμαστε όσα μπορεί να μας προσφέρει ένας άνθρωπος —τον χρόνο του, την αγάπη του, τη φροντίδα του— αλλά όταν εκείνος εξαντληθεί και ζητήσει βοήθεια, πολλοί απομακρύνονται.

Έτσι, ο φροντιστής δεν αισθάνεται μόνο κουρασμένος.

Αισθάνεται εγκαταλελειμμένος.

Το στίγμα της «υποχρέωσης»

Ίσως η πιο σκληρή φράση που ακούει ένας οικογενειακός φροντιστής είναι:

«Είναι υποχρέωσή σου.»

Μια φράση που εκτοξεύεται εύκολα από ανθρώπους που δεν έχουν ζήσει ούτε μία ημέρα μέσα στην καθημερινότητα της συνεχούς φροντίδας.

Αλήθεια, από πού προκύπτει ότι ένα παιδί γεννιέται με την υποχρέωση να θυσιάσει ολόκληρη τη ζωή του;

Οι γονείς έχουν καθήκον να μεγαλώσουν το παιδί τους με αγάπη, ασφάλεια και φροντίδα. Αυτή είναι η φυσική και ηθική ευθύνη της γονεϊκότητας· δεν αποτελεί μια επένδυση που θα αποπληρωθεί αργότερα με την ολοκληρωτική αυτοθυσία του παιδιού.

Η αγάπη δεν μπορεί να μετατρέπεται σε καταναγκασμό.

Η φροντίδα δεν μπορεί να σημαίνει την ολοκληρωτική καταστροφή της ζωής εκείνου που φροντίζει.

Όταν ο ίδιος ο φροντιστής χρειάζεται στήριξη

Το βάρος γίνεται ακόμη μεγαλύτερο όταν ο ίδιος ο φροντιστής ζει με δικές του δυσκολίες, όπως ο αυτισμός, η ΔΕΠΥ ή άλλες ψυχικές και σωματικές προκλήσεις.

Ένας άνθρωπος που χρειάζεται ο ίδιος σταθερότητα, ηρεμία και υποστήριξη, καλείται πολλές φορές να διαχειριστεί μόνος του μια εξαιρετικά απαιτητική κατάσταση.

Χωρίς εκπαίδευση.

Χωρίς οικονομική δυνατότητα.

Χωρίς ουσιαστική ανακούφιση.

Και όταν τελικά απευθύνεται στις αρμόδιες υπηρεσίες, δεν είναι λίγες οι φορές που συναντά μεγάλες αναμονές, ελλείψεις προσωπικού, γραφειοκρατία ή υπηρεσίες που δεν επαρκούν για να καλύψουν τις πραγματικές ανάγκες των οικογενειών.

Το δικαίωμα να σωθεί και ο φροντιστής

Είναι καιρός να ειπωθεί ξεκάθαρα:

Η αυτοσυντήρηση δεν είναι εγωισμός.

Η ανάγκη ενός ανθρώπου να προστατεύσει τη σωματική και ψυχική του υγεία δεν είναι εγκατάλειψη.

Η επιθυμία να ζήσει με αξιοπρέπεια, ασφάλεια και λίγη γαλήνη δεν είναι αχαριστία.

Είναι ανθρώπινο δικαίωμα.

Όταν οι δυνάμεις εξαντλούνται και η φροντίδα ξεπερνά πλέον τις δυνατότητες ενός ανθρώπου, η αναζήτηση οργανωμένης, θεσμικής υποστήριξης ή η μεταφορά του ασθενούς σε μια κατάλληλη εξειδικευμένη δομή δεν αποτελεί προδοσία.

Αποτελεί μια πράξη ευθύνης.

Μια πράξη προστασίας τόσο για τον ασθενή όσο και για τον άνθρωπο που τον φρόντισε όσο άντεχε.

Γιατί καμία ψυχή δεν γεννήθηκε για να ζει μέσα στη διαρκή εξάντληση και την απόγνωση.

Και αν υπάρχει κάτι που πραγματικά τιμά τον Θεό και τον άνθρωπο, είναι η αγάπη που συνοδεύεται από σοφία, δικαιοσύνη και έμπρακτη αλληλεγγύη.

Ο οικογενειακός φροντιστής δεν ζητά προνόμια.

Ζητά να μην είναι αόρατος.

Ζητά να μπορεί κι εκείνος, κάποτε, να ανασάνει.

«Ο πολιτισμός μιας κοινωνίας δεν φαίνεται μόνο από το πώς φροντίζει τους ηλικιωμένους και τους ασθενείς της. Φαίνεται και από το πώς προστατεύει εκείνους που αφιερώνουν τη ζωή τους για να τους φροντίσουν. Γιατί όταν καταρρεύσει ο φροντιστής, δεν χάνεται μόνο ένας άνθρωπος· χάνεται ολόκληρη η αλυσίδα της φροντίδας.»