Αγγελική Μπολουδάκη

Υπάρχει μια στιγμή στην πορεία της ζωής που σταματάς να ζητάς από τη ζωή να σε ανταμείψει.

Και τότε συμβαίνει κάτι παράδοξο.

Αρχίζεις να τη ζεις.

Δεν σημαίνει ότι παύεις να έχεις ανάγκες.

Δεν σημαίνει ότι δεν επιθυμείς αγάπη, αναγνώριση ή αμοιβαιότητα.

Σημαίνει ότι η αξία σου δεν εξαρτάται πια αποκλειστικά από το αν ο κόσμος θα σου επιστρέψει όσα του πρόσφερες.

Στην αρχή της ζωής, η ανάγκη για ανταπόκριση είναι φυσική. Χρειαζόμαστε να μας δουν, να μας αγαπήσουν, να μας επιβεβαιώσουν ότι έχουμε θέση στη ζωή των άλλων. Μέσα από αυτή την ανταπόκριση αρχίζουμε να αισθανόμαστε ότι υπάρχουμε και ότι αξίζουμε.

Η δυσκολία αρχίζει όταν μεγαλώνουμε χωρίς αυτή η ανάγκη να έχει μετασχηματιστεί.

Όταν η αγάπη συνδέθηκε νωρίς με την προσπάθεια, όταν η αποδοχή έμοιαζε να πρέπει να κερδηθεί, όταν αναγνωριζόσουν κυρίως επειδή ήσουν χρήσιμος, καλός, δυνατός ή διαθέσιμος, τότε είναι φυσικό να συνεχίζεις να ζεις σαν να δίνεις εξετάσεις.

Δεν προσφέρεις μόνο επειδή το επιθυμείς.

Προσφέρεις και για να αποδείξεις ότι αξίζεις.

Δεν αγαπάς μόνο επειδή νιώθεις αγάπη.

Αγαπάς και με την ελπίδα ότι, αυτή τη φορά, δεν θα σε εγκαταλείψουν.

Και κάποιες φορές αυτή η προσδοκία μετατρέπεται σε απαίτηση.

«Αφού στάθηκα δίπλα σου, οφείλεις να σταθείς κι εσύ.»

«Αφού έδωσα τόσα, πρέπει να μου τα επιστρέψεις.»

«Αφού σε αγάπησα, δεν δικαιούσαι να φύγεις.»

Πίσω από αυτή την απαίτηση δεν υπάρχει πάντοτε εγωισμός. Συχνά υπάρχει μια παλιά στέρηση που αναζητά καθυστερημένα δικαίωση.

Ο άνθρωπος προσφέρει, αλλά μαζί με την προσφορά του καταθέτει κι έναν ασυνείδητο λογαριασμό. Περιμένει από τον άλλον να αποκαταστήσει όσα κάποτε δεν έλαβε.

Έτσι, η ζωή μετατρέπεται σε μια αδιάκοπη διαπραγμάτευση.

Προσφέρει για να εισπράξει.

Αγαπά για να αγαπηθεί.

Συγχωρεί για να μη χάσει.

Δημιουργεί για να αναγνωριστεί.

Και κουράζεται, γιατί κάθε πράξη του περιμένει μια απάντηση που θα του επιβεβαιώσει πως αξίζει.

Ο Erik Erikson υποστήριξε ότι η ώριμη ενήλικη ζωή χαρακτηρίζεται από αυτό που ονόμασε δημιουργικότητα: την ανάγκη του ανθρώπου να φροντίσει, να δημιουργήσει, να μεταδώσει και να αφήσει κάτι που θα συνεχίσει να υπάρχει πέρα από τον ίδιο.

Στην ωριμότητα, λοιπόν, το κεντρικό ερώτημα δεν είναι μόνο:

«Τι θα πάρω από τη ζωή;»

Αλλά:

«Τι μπορώ να γεννήσω μέσα στη ζωή;»

Όχι από αυτοθυσία.

Όχι επειδή πρέπει να αποδείξεις ότι είσαι καλός.

Αλλά επειδή η παρουσία σου έχει αποκτήσει περιεχόμενο που θέλει να εκφραστεί.

Ο Erich Fromm είδε την ώριμη αγάπη με παρόμοιο τρόπο. Για εκείνον, η αγάπη δεν είναι παθητικό συναίσθημα ούτε συμφωνία ανταλλαγής. Είναι ενεργητική στάση ζωής. Είναι φροντίδα, ευθύνη, σεβασμός και αληθινή γνώση του άλλου.

Ο ώριμος άνθρωπος δεν αγαπά για να εξασφαλίσει τον άλλον.

Αγαπά χωρίς να τον μετατρέπει σε ιδιοκτησία.

Δεν προσφέρει για να δημιουργήσει χρέος.

Προσφέρει χωρίς να κρύβει μέσα στην προσφορά του μια απαίτηση υποταγής.

Σκέψου έναν γονέα που έχει φροντίσει το παιδί του επί χρόνια.

Μπορεί να αισθανθεί ότι, επειδή έδωσε τόσα, το παιδί του του οφείλει να ζήσει όπως εκείνος επιθυμεί, να παραμείνει κοντά του ή να τον χρειάζεται για πάντα.

Μπορεί όμως και να χαρεί βλέποντάς το να ανοίγει τα φτερά του.

Όχι επειδή δεν πονά για την απόσταση.

Αλλά επειδή κατανοεί ότι ο σκοπός της αγάπης του δεν ήταν να κρατήσει το παιδί εξαρτημένο.

Ήταν να το βοηθήσει να γίνει ελεύθερο.

Αυτό είναι ένα από τα πιο αθόρυβα σημάδια ψυχικής ωρίμανσης.

Δεν κάνεις το καλό για να πάρεις πίσω.

Δεν αγαπάς για να αγαπηθείς.

Δεν προσφέρεις για να αναγνωριστείς.

Δεν συγχωρείς για να δικαιωθείς.

Δεν δημιουργείς για να σε χειροκροτήσουν.

Τα κάνεις επειδή εκφράζουν αυτό που έχεις γίνει.

Και αυτό δεν σημαίνει ότι αποδέχεσαι τη μονομέρεια ή ότι παραμένεις σε σχέσεις χωρίς αμοιβαιότητα.

Η ωρίμανση δεν σου ζητά να μη χρειάζεσαι.

Σου ζητά να αναγνωρίζεις καθαρά όσα χρειάζεσαι, να τα εκφράζεις χωρίς χειρισμό και να επιλέγεις ανθρώπους που μπορούν να συναντηθούν μαζί σου.

Και όταν μια σχέση δεν μπορεί να είναι αμοιβαία, δεν προσπαθείς να εισπράξεις με απαίτηση όσα έδωσες.

Δεν μετατρέπεις την προσφορά σου σε δεσμό.

Αποχωρείς με την αξία σου ακέραιη.

Τότε η ζωή παύει να είναι μια διαπραγμάτευση.

Γίνεται έκφραση.

Και ίσως εκεί αρχίζει η αληθινή αφθονία.

Όχι όταν αποκτάς περισσότερα.

Αλλά όταν δεν χρειάζεσαι πια να σου επιστρέψει ο κόσμος κάθε τι που του έδωσες, για να βεβαιωθείς ότι άξιζε η ύπαρξή σου.

Η μεγαλύτερη ανταμοιβή δεν είναι πάντοτε ότι η ζωή σού έδωσε πίσω.

Είναι ότι εσύ έγινες ο άνθρωπος που ήθελες να είσαι.

Όχι επειδή δεν χρειάστηκες ποτέ κανέναν.

Αλλά επειδή έμαθες να αγαπάς χωρίς να χάνεις τον εαυτό σου, να προσφέρεις χωρίς να φυλακίζεις και να δημιουργείς χωρίς να ζητάς άδεια για να υπάρξεις.

Και αυτό δεν είναι παραίτηση.

Είναι ελευθερία.

Αγγελική Μπολουδάκη

Πηγή

 Αγγελική Μπολουδάκη

Το σπίτι που κουβαλούσες μέσα σου Για πολλά χρόνια πίστευες ότι το σπίτι είναι ένας άνθρωπος. Κάποιος που θα σε καταλάβει χωρίς να εξηγείς. Που θα σε καθησυχάζει όταν φοβάσαι. Που θα γεμίζει τα κενά σου και θα διώχνει τη μοναξιά σου. Έτσι, χωρίς να το αντιληφθείς, άρχισες να αναζητάς το σπίτι έξω από εσένα. Και όταν νόμιζες ότι το είχες βρει, προσπαθούσες να το διατηρήσεις. Άφηνες ίσως μια αλήθεια στην είσοδο. Έκλεινες ένα παράθυρο από όπου έμπαινε πολύ φως. Περιόριζες μια ανάγκη, μια επιθυμία, έναν αυθόρμητο τρόπο να υπάρχεις, για να μην αναστατώσεις την τάξη του άλλου. Δεν το έκανες επειδή δεν είχες αξία. Το έκανες επειδή κάποτε έμαθες ότι, για να παραμένει μια πόρτα ανοιχτή, έπρεπε να περνάς από αυτήν σκυφτός. Ο Winnicott πίστευε ότι η ικανότητα να είσαι μόνος δεν γεννιέται από την απουσία των άλλων, αλλά από την εσωτερίκευση μιας αρκετά ασφαλούς παρουσίας. Όταν έχεις νιώσει ότι κάποιος μπορεί να βρίσκεται κοντά σου χωρίς να εισβάλλει, χωρίς να σε εγκαταλείπει και χωρίς να απαιτεί να γίνεις κάτι διαφορετικό, αυτή η εμπειρία μετατρέπεται σταδιακά σε εσωτερικό στήριγμα. Ο άλλος δεν κατοικεί πια διαρκώς δίπλα σου. Η αίσθηση, όμως, ότι μπορείς να υπάρξεις με ασφάλεια παραμένει μέσα σου. Σαν ένα σπίτι που αρχικά σου προσφέρθηκε και αργότερα απέκτησε θεμέλια στην ψυχική σου πραγματικότητα. Γι’ αυτό η εσωτερική κατοίκηση δεν σημαίνει ότι δεν χρειάζεσαι ανθρώπους. Σημαίνει ότι δεν χρειάζεται να εγκαταλείπεις τον εαυτό σου για να τους κρατήσεις. Φαντάσου, για παράδειγμα, έναν άνθρωπο που κάθε φορά που ο σύντροφός του απομακρύνεται, εγκαταλείπει όσα έχει ανάγκη και τρέχει να αποκαταστήσει τη σύνδεση. Δεν ρωτά πια τι αισθάνεται ο ίδιος. Δεν εξετάζει αν η σχέση τον χωρά. Αλλάζει μορφή, όπως το νερό αλλάζει σχήμα μέσα σε κάθε δοχείο, για να μη χάσει τον άνθρωπο που θεωρεί σπίτι του. Η αλλαγή δεν αρχίζει όταν παύει να αγαπά. Αρχίζει όταν αναγνωρίζει ότι η αγάπη δεν χρειάζεται να του κοστίζει την εσωτερική του θέση. Μπορεί να πει: «Χρειάζομαι χρόνο για να καταλάβω τι νιώθω». «Αυτό δεν μου ταιριάζει». «Θέλω να είμαστε κοντά, αλλά όχι με τρόπο που με απομακρύνει από εμένα». Και τότε δεν γίνεται ψυχρός ούτε αυτάρκης. Γίνεται παρών. Δεν συναντά πια τον άλλον σαν άνθρωπος που ζητά να του παραχωρηθεί ένα δωμάτιο. Τον συναντά έχοντας ήδη έναν εσωτερικό τόπο στον οποίο μπορεί να επιστρέψει. Εκεί όπου η ευαισθησία του δεν θεωρείται υπερβολή. Η ανάγκη του δεν αντιμετωπίζεται ως βάρος. Η αλήθεια του δεν μένει έξω από την πόρτα. Η αυθεντικότητα δεν σημαίνει ότι λες και κάνεις ό,τι αισθάνεσαι χωρίς να υπολογίζεις τον άλλον. Σημαίνει ότι προσέρχεσαι στη σχέση με ολόκληρη την παρουσία σου. Δεν κατασκευάζεις έναν πιο βολικό εαυτό για να εξασφαλίσεις την αποδοχή. Δεν συστέλλεσαι για να διατηρήσεις μια θέση που χρειάζεται να σου προσφέρεται με αμοιβαιότητα. Έτσι αρχίζεις να διακρίνεις και τους ανθρώπους διαφορετικά. Δεν αναρωτιέσαι μόνο αν σε θέλουν. Παρατηρείς αν κοντά τους μπορείς να αναπνέεις. Αν υπάρχει χώρος για τη φωνή σου. Αν η εγγύτητα σού επιτρέπει να ανθίζεις αντί να σε καλεί να κρύψεις τα κλαδιά σου. Αν η σχέση είναι ένας τόπος όπου δύο άνθρωποι ανοίγουν τα παράθυρά τους ο ένας προς τον άλλον ή ένα δωμάτιο όπου ο ένας πρέπει διαρκώς να σβήνει το φως του. Κάποτε πίστευες ότι το σπίτι είναι ένας άνθρωπος. Τώρα γνωρίζεις ότι κανένας άνθρωπος δεν μπορεί να γίνει σπίτι σου, όταν για να μείνεις κοντά του χρειάζεται να ξενιτεύεσαι από εσένα. Το σπίτι είναι ο εσωτερικός τόπος όπου η ύπαρξή σου δεν χρειάζεται να μικρύνει για να χωρέσει. Και όταν επιστρέφεις πραγματικά εκεί, δεν κλείνεις την πόρτα στους ανθρώπους. Την ανοίγεις διαφορετικά. Δεν τους ζητάς να σε στεγάσουν ούτε να συμπληρώσουν όσα πιστεύεις ότι σου λείπουν. Τους προσκαλείς να σε συναντήσουν στον χώρο της αλήθειας, της ελευθερίας και της αμοιβαιότητας. Γιατί η ώριμη αγάπη δεν είναι δύο άνθρωποι που εγκαταλείπουν τα σπίτια τους για να κατοικήσουν ο ένας μέσα στον άλλον. Είναι δύο άνθρωποι που έχουν επιστρέψει στον εαυτό τους και μπορούν πια να ανοίγουν τις πόρτες τους χωρίς να χάνουν τα κλειδιά τους. Αγγελική Μπολουδάκη Πηγή